ഇറാൻ-യുഎസ് തർക്കത്തിൽ സമാധാന ദൂതരാകാന്‍ പാകിസ്ഥാൻ; തടസ്സമാകുന്നത് സൗദി ബന്ധം?

കഴിഞ്ഞ ഒരാഴ്ചയായി പശ്മിമേഷ്യന്‍ സംഘര്‍ഷം രൂക്ഷമാവുകയും  ആഗോള സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെയും  ഊർജസ്രോതസ്സുകളെയും ബാധിക്കുകയും ചെയ്ത സാഹചര്യത്തിൽ, വാഷിംഗ്ടണിനും ടെഹ്‌റാനുമിടയിൽ ഒരു രഹസ്യ നയതന്ത്ര ചാനലായി മാറാൻ ശ്രമിച്ച് പാക്കിസ്ഥാന്‍. ഞായറാഴ്ച പാകിസ്ഥാൻ സൈനിക മേധാവി ഫീൽഡ് മാർഷൽ ആസിം മുനീർ അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്‍റ് ഡോണൾഡ് ട്രംപിനെ നേരിട്ട് വിളിച്ചതോടെയാണ് ഈ നയതന്ത്ര നീക്കങ്ങൾ ആരംഭിച്ചത്. 

തൊട്ടടുത്ത ദിവസം പ്രധാനമന്ത്രി ഷെഹ്ബാസ് ഷെരീഫ് ഇറാൻ പ്രസിഡന്‍റ് മസൂദ് പെസെഷ്കിയനുമായി സംസാരിക്കുകയും സമാധാന ചർച്ചകൾക്കായി ഇസ്ലാമാബാദിനെ വേദിയായി വാഗ്ദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്തതായി 'ഫിനാൻഷ്യൽ ടൈംസ്' റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു. തുടര്‍ന്ന് അമേരിക്കയുടെ പതിനഞ്ചിന സമാധാന പദ്ധതി പാക്കിസ്ഥാന്‍ ഇറാന് കൈമാറിയെങ്കിലും ടെഹ്റാന്‍ അത് നിരസിച്ചതായാണ് വിവരം.

പാക്കിസ്ഥാന്‍, തുര്‍ക്കി, ഈജിപ്ത് എന്നീ രാജ്യങ്ങള്‍ കുറച്ചുനാളുകളായി അമേരിക്കയ്ക്കും ഇറാനുമിടയില്‍ സമാധാനശ്രമങ്ങള്‍ നടത്തുന്നുണ്ടെങ്കിലും പശ്ചിമേഷ്യന്‍ സംഘര്‍ഷം ആഗോള ഊര്‍ജപ്രതിസന്ധി രൂക്ഷമാക്കിയതോടെയാണ് ഈ നീക്കങ്ങള്‍ കൂടുതല്‍ ശക്തമായത്. എന്നാല്‍ സമാധാന ദൗത്യത്തിലേക്കുള്ള പാക്കിസ്ഥാന്‍റെ പാത അത്ര എളുപ്പമാകില്ല, പ്രത്യേകിച്ച് ഇറാന്‍ വിട്ടുവീഴ്ചയ്ക്ക് തയാറാകാത്ത സാഹചര്യത്തില്‍. സംഘര്‍ഷം കൂടുതല്‍ വ്യാപിച്ചാല്‍ പാക്കിസ്ഥാന്‍റെ തൊട്ടടുത്ത അതിര്‍ത്തിയില്‍ യുദ്ധമെത്താന്‍ കാരണമായേക്കും. സൗദി അറേബ്യയുമായുള്ള പ്രതിരോധ കരാർ നിലനിൽക്കുന്നതിനാൽ അത് പാകിസ്ഥാനെ നേരിട്ട് യുദ്ധത്തിലേക്ക് വലിച്ചിഴയ്ക്കാനും സാധ്യതയുണ്ട്.

യുദ്ധത്തിൽ പാകിസ്ഥാന്‍റെ താല്പര്യം

വാഷിംഗ്ടണിലെയും ടെഹ്‌റാനിലെയും ഉദ്യോഗസ്ഥരെ ഒരു മേശയ്ക്ക് ചുറ്റുമിരുത്താൻ കഴിഞ്ഞാൽ അത് പാക്കിസ്ഥാന് ആഗോളതലത്തില്‍ വലിയ സമ്മതി നല്‍കും. 1972-ൽ അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്‍റ് റിച്ചാർഡ് നിക്സന്‍റെ ചൈനാ സന്ദർശനത്തിന് വഴിയൊരുക്കിയ മധ്യസ്ഥ നീക്കത്തിന് ശേഷം പാകിസ്ഥാൻ കൈവരിക്കുന്ന ഏറ്റവും വലിയ നയതന്ത്ര നേട്ടമായിരിക്കും ഇത്. മാത്രമല്ല ട്രംപുമായി കഴിഞ്ഞ ഒരു വർഷമായി കെട്ടിപ്പടുത്ത നയതന്ത്ര ബന്ധത്തിന്‍റെയും ക്രിപ്റ്റോ ഇടപാടുകളുടെയും വിജയമായി ഇത് വിലയിരുത്തപ്പെടുകയും ചെയ്യും. ഇറാനിലെ ദീർഘകാല യുദ്ധം പാകിസ്ഥാനിലേക്ക് വ്യാപിക്കുമോ എന്നത് ഇസ്ലാമാബാദിന്‍റെ ഏറ്റവും വലിയ ഭയമാണ്. പ്രത്യേകിച്ച് അഫ്ഗാൻ താലിബാനുമായുള്ള സംഘർഷം നിലനിൽക്കുന്ന സാഹചര്യത്തിലും, ഇറാൻ യുദ്ധം കാരണം ഇന്ധന വിതരണത്തിൽ തടസ്സങ്ങൾ നേരിടുന്നതിനാലും പാകിസ്ഥാൻ ആശങ്കയിലാണ്.മിക്ക നയതന്ത്ര ചാനലുകളും അടഞ്ഞുകിടക്കുന്ന ഈ സാഹചര്യത്തിൽ വാഷിംഗ്ടണുമായും ടെഹ്‌റാനുമായും നേരിട്ട് ബന്ധം പുലർത്തുന്ന ഇസ്ലാമാബാദിന് യുദ്ധം അവസാനിക്കുന്നത് നേരിട്ട് ഗുണകരമാകും. ഇറാൻ കഴിഞ്ഞാൽ ലോകത്ത് ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഷിയ മുസ്ലീങ്ങൾ വസിക്കുന്ന രണ്ടാമത്തെ രാജ്യമാണ് പാകിസ്ഥാൻ. ഫെബ്രുവരി 28-ന് യുദ്ധത്തിന്‍റെ തുടക്കത്തിൽ അമേരിക്കയുടെയും ഇസ്രായേലിന്‍റെയും ആക്രമണത്തിൽ ആയത്തുല്ല അലി ഖമനയി കൊല്ലപ്പെട്ടതിന് തൊട്ടുപിന്നാലെ പാകിസ്ഥാനിലുടനീളം വൻ പ്രതിഷേധങ്ങൾ നടന്നിരുന്നു.‘വാഷിംഗ്ടണുമായും ടെഹ്‌റാനുമായും സജീവമായ ബന്ധം നിലനിർത്തുന്നതിനാൽ ഒരു മധ്യസ്ഥൻ എന്ന നിലയിൽ പാകിസ്ഥാന് പ്രത്യേക സ്ഥാനമുണ്ട്. അതേസമയം, ഇരുരാജ്യങ്ങളുമായും മുൻപുണ്ടായിരുന്ന അസ്വാരസ്യങ്ങൾ ഒരു വിശ്വസ്ഥനായ ഇടനിലക്കാരനായി കാണപ്പെടുന്നതില്‍നിന്ന് പാക്കിസ്ഥാനെ അകറ്റുന്നുമുണ്ട്’ എന്ന് ക്വിൻസി ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിലെ മിഡിൽ ഈസ്റ്റ് പ്രോഗ്രാം ഡെപ്യൂട്ടി ഡയറക്ടർ ആദം വെയ്ൻസ്റ്റീൻ റോയിട്ടേഴ്സിനോട് പറഞ്ഞു.

അമേരിക്കയുമായും ഇറാനുമായും പാകിസ്ഥാനുള്ള സങ്കീർണ്ണമായ ബന്ധം

വർഷങ്ങളായുള്ള അവിശ്വാസം പരിഹരിക്കുന്നതിനായി കഴിഞ്ഞ ഒരു വർഷമായി പാകിസ്ഥാൻ സൈനിക മേധാവി ട്രംപുമായി അടുത്ത ബന്ധം സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. ജനുവരിയിൽ ദാവോസിൽ വെച്ച് ട്രംപിനെ സന്ദർശിച്ചതിന് തൊട്ടുപിന്നാലെ പാകിസ്ഥാൻ ട്രംപിന്‍റെ 'ബോർഡ് ഓഫ് പീസ്'-ൽ (Board of Peace) ചേർന്നു. ട്രംപ് കുടുംബവുമായി ബന്ധമുള്ള ഒരു ക്രിപ്റ്റോ ബിസിനസ്സുമായി ഇസ്ലാമാബാദ് കരാറിൽ ഏർപ്പെടുകയും പാകിസ്ഥാൻ നാഷണൽ എയർലൈനിന്‍റെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള ന്യൂയോർക്കിലെ റൂസ്‌വെൽറ്റ് ഹോട്ടൽ വികസിപ്പിക്കുന്നതിന് വൈറ്റ് ഹൗസ് പ്രതിനിധി സ്റ്റീവ് വിറ്റ്‌കോഫ് മധ്യസ്ഥത വഹിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു.

ഇറാൻ സംഘർഷം തുടങ്ങിയത് മുതൽ അത് അവസാനിപ്പിക്കാനുള്ള നയതന്ത്ര നീക്കങ്ങളിൽ പാകിസ്ഥാൻ പങ്കാളിയാണ്. റോയിട്ടേഴ്സ് റിപ്പോർട്ട് പ്രകാരം, അമേരിക്കയ്ക്കും ഇറാനുമിടയിൽ ചുരുങ്ങിയത് ആറ് സന്ദേശങ്ങളെങ്കിലും പാകിസ്ഥാൻ കൈമാറിയിട്ടുണ്ട്. ഇറാന്‍ ഉന്നത നേതാക്കളെ ഇല്ലാതാക്കുന്നതിനിടയില്‍ ഇറാൻ വിദേശകാര്യ മന്ത്രി അബ്ബാസ് അരാക്ചിയെയും പാർലമെന്‍റ് സ്പീക്കർ മുഹമ്മദ് ബാഖർ ഖാലിബാഫിനെയും വധിക്കാനുള്ള പട്ടികയിൽ നിന്ന് ഒഴിവാക്കാൻ പാക്കിസ്ഥാന്‍ ഇസ്രായേലിനെ പ്രേരിപ്പിച്ചതായും റിപ്പോർട്ടുകളുണ്ട്. ദശാബ്ദങ്ങളായി കലാപം നിലനിൽക്കുന്ന ബലൂചിസ്ഥാൻ പ്രവിശ്യയിലൂടെ പാകിസ്ഥാൻ ഇറാനുമായി അതിർത്തി പങ്കിടുന്നുണ്ട്. 2024 ജനുവരിയിൽ ഇരുരാജ്യങ്ങളും അതിർത്തിയിൽ ഏറ്റുമുട്ടിയെങ്കിലും പിന്നീട് ബന്ധം മെച്ചപ്പെട്ടു. മറ്റ് മധ്യസ്ഥരേക്കാൾ പാകിസ്ഥാനെ നിഷ്പക്ഷമായി കാണാൻ ഇറാൻ താല്പര്യപ്പെട്ടേക്കാം. ഖത്തർ പോലുള്ള ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാകിസ്ഥാനിൽ അമേരിക്കൻ സൈനിക താവളങ്ങളില്ല. കൂടാതെ പാകിസ്ഥാൻ സ്വയം ഒരു സൈനിക ശക്തിയുമാണ് എന്നതും ഇതിന് കാരണമായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു.  1979-ൽ അമേരിക്കയും ഇറാനും തമ്മിലുള്ള നയതന്ത്രബന്ധം തകർന്നത് മുതൽ വാഷിംഗ്ടണിലെ പാകിസ്ഥാൻ എംബസിയിലാണ് ഇറാന്‍റെ നയതന്ത്ര കാര്യാലയം പ്രവർത്തിക്കുന്നത് എന്നതും പാകിസ്ഥാന്‍റെ മധ്യസ്ഥ സ്ഥാനത്തിന് കരുത്തേകുന്നു.

സൗദി എന്ന പ്രതിസന്ധി

യുദ്ധം തുടങ്ങിയത് മുതൽ ഇറാൻ തങ്ങളുടെ നിലപാട് കടുപ്പിച്ചിരിക്കുകയാണ്. ഭാവിയിലെ സൈനിക നടപടികൾക്കെതിരെയുള്ള ഉറപ്പ്, നഷ്ടപരിഹാരം, ഹോര്‍മൂസിന്‍റെ  ഔദ്യോഗിക നിയന്ത്രണം എന്നിവ അവർ ആവശ്യപ്പെടുന്നതായി മാധ്യമങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുന്നു. അമേരിക്കയുടെയും ഇസ്രായേലിന്‍റെയും ആക്രമണങ്ങൾക്ക് പകരമായി ഇറാൻ അയൽരാജ്യമായ സൗദിയെ ആക്രമിക്കുന്നത് തുടർന്നാൽ, സെപ്റ്റംബറിൽ ഒപ്പിട്ട പ്രതിരോധ കരാർ പാകിസ്ഥാന് തിരിച്ചടിയായേക്കാം. ഇരുരാജ്യങ്ങളും പരസ്പരം സഹായിക്കണമെന്ന് വ്യവസ്ഥ ചെയ്യുന്ന ഈ കരാർ പാകിസ്ഥാന്‍റെ നീക്കങ്ങളെ ബാധിക്കുന്നുണ്ട്. ഇറാനിലെ യുദ്ധം രണ്ടാം വാരത്തിലേക്ക് കടക്കുകയും ഇറാൻ സൗദി അറേബ്യയെ ആക്രമിക്കുകയും ചെയ്ത സാഹചര്യത്തിൽ, ഈ കരാറിനെക്കുറിച്ച് ഇറാനെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചതായും മധ്യസ്ഥതയ്ക്ക് ശ്രമിക്കുന്നതായും പാകിസ്ഥാൻ വിദേശകാര്യ മന്ത്രി ഇഷാഖ് ദാർ പറഞ്ഞു. കരാർ പ്രകാരം സഹായിക്കാൻ ബാധ്യസ്ഥരാണെങ്കിലും, ഇറാനുമായുള്ള രഹസ്യ ചർച്ചകളിലൂടെ യുദ്ധത്തിൽ നേരിട്ട് ഇടപെടുന്നത് ഒഴിവാക്കാനാണ് പാകിസ്ഥാൻ ശ്രമിക്കുന്നതെന്ന് സുരക്ഷാ വൃത്തങ്ങൾ റോയിട്ടേഴ്സിനോട് വെളിപ്പെടുത്തി.