ഒരാളെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചപ്പോൾ തന്നെ ഫോൺ വന്നോ? പിന്നിലെ മനഃശാസ്ത്രം ഇതാണ്

"ഇപ്പോഴാണ് ആ ആളെക്കുറിച്ച് ആലോചിച്ചത്... അപ്പോഴേക്കും ഫോൺ വന്നു!" ജീവിതത്തിൽ ഒരിക്കലെങ്കിലും ഇത്തരമൊരു അനുഭവം ഉണ്ടായിട്ടില്ലാത്തവർ വിരളമായിരിക്കും. ചിലർ ഇതിനെ ടെലിപതിയുടെ തെളിവായി കാണുമ്പോൾ, മറ്റുചിലർ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ഏതോ അദൃശ്യശക്തിയുമായി ബന്ധപ്പെടുത്താറുണ്ട്. എന്നാൽ, മനഃശാസ്ത്രവും ന്യൂറോ സയൻസും ഈ അനുഭവത്തെ വിശദീകരിക്കുന്നത് മറ്റൊരു രീതിയിലാണ്.

വിദഗ്ധരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, മനുഷ്യ മസ്തിഷ്കം സ്വാഭാവികമായി പാറ്റേണുകൾ കണ്ടെത്താൻ ശ്രമിക്കുന്ന ഒരു സംവിധാനമാണ്. പരസ്പരം ബന്ധമില്ലാത്ത സംഭവങ്ങൾക്കിടയിലും ഒരു ബന്ധം കണ്ടെത്തി അതിന് അർഥം നൽകാനാണ് തലച്ചോർ ശ്രമിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, ഒരാളെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചതിന് പിന്നാലെ അവരുടെ ഫോൺ വന്നാൽ, ആ രണ്ട് സംഭവങ്ങളും തമ്മിൽ ബന്ധമുണ്ടെന്ന് നാം കരുതുന്നു.

എന്നാൽ, നമ്മൾ പലരെയും കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചിട്ടും അവർ വിളിക്കാത്ത നൂറുകണക്കിന് സന്ദർഭങ്ങൾ മനസ്സ് അധികം ഓർമ്മിക്കാറില്ല. പകരം, ചിന്തിച്ചതും ഫോൺ വന്നതുമായ അപൂർവ സംഭവങ്ങളാണ് ഓർമ്മയിൽ കൂടുതൽ ശക്തമായി പതിയുന്നത്.

മനഃശാസ്ത്രത്തിൽ ഇതിനെ 'കൺഫർമേഷൻ ബയസ്' (Confirmation Bias) എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. അതായത്, നമ്മൾ നേരത്തേ വിശ്വസിക്കുന്ന കാര്യങ്ങളെ ശരിവയ്ക്കുന്ന അനുഭവങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം നൽകുകയും, അതിന് വിരുദ്ധമായ അനുഭവങ്ങളെ അവഗണിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന മനസ്സിന്റെ സ്വാഭാവിക പ്രവണത.

ഇതിന് സമാനമായ മറ്റൊരു പ്രതിഭാസമാണ് 'അപ്പോഫീനിയ' (Apophenia). യഥാർഥത്തിൽ ബന്ധമില്ലാത്ത സംഭവങ്ങൾക്കിടയിലും അർഥവത്തായ ബന്ധം കണ്ടെത്താൻ തലച്ചോർ ശ്രമിക്കുന്ന അവസ്ഥയാണിത്. ഒരേ നമ്പറുകൾ വീണ്ടും വീണ്ടും കാണുമ്പോൾ അതിന് പ്രത്യേക അർഥം കൽപ്പിക്കുന്നതും, യാദൃച്ഛിക സംഭവങ്ങളെ പ്രത്യേക സന്ദേശങ്ങളായി വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നതും ഇതിന്റെ ഭാഗമായാണ് മനഃശാസ്ത്രം വിശദീകരിക്കുന്നത്.

സ്ഥിതിവിവരശാസ്ത്രവും ഇതിന് മറ്റൊരു വിശദീകരണം നൽകുന്നുണ്ട്. ഒരു ദിവസം നാം നിരവധി ആളുകളെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുകയും അതേസമയം പലരിൽ നിന്നും ഫോൺ കോളുകളും സന്ദേശങ്ങളും ലഭിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത്രയധികം സംഭവങ്ങൾക്കിടയിൽ ചിലത് യാദൃച്ഛികമായി ഒത്തുചേരുന്നത് സ്വാഭാവികമാണ്. എന്നാൽ, അത്തരം സംഭവങ്ങളാണ് നമ്മുടെ മനസ്സിൽ കൂടുതൽ പതിഞ്ഞുനിൽക്കുന്നത്.

അതേസമയം, മനസ്സിൽ തോന്നുന്ന ചിന്തകൾ മറ്റൊരാളിലേക്ക് നേരിട്ട് കൈമാറാൻ കഴിയുമെന്ന ടെലിപതി എന്ന ആശയത്തിന് ഇതുവരെ വിശ്വാസ്യതയുള്ള ശാസ്ത്രീയ തെളിവുകൾ ലഭിച്ചിട്ടില്ലെന്ന് ഗവേഷകർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. നിരവധി പഠനങ്ങൾ നടന്നിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, ടെലിപതിയെ ശാസ്ത്രീയമായി സ്ഥിരീകരിക്കാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല.

എന്നിരുന്നാലും, ഇത്തരം അനുഭവങ്ങൾ മനുഷ്യ മനസ്സിന്റെ പ്രവർത്തനരീതിയെക്കുറിച്ചുള്ള കൗതുകം വർധിപ്പിക്കുന്നതാണ്. ഓർമ്മകൾ, വികാരങ്ങൾ, പ്രതീക്ഷകൾ, ദൈനംദിന അനുഭവങ്ങൾ എന്നിവയെ അടിസ്ഥാനമാക്കി തലച്ചോർ നിരന്തരം ബന്ധങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചുകൊണ്ടാണ് ലോകത്തെ മനസ്സിലാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നത്.

അതിനാൽ, ഒരാളെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ച ഉടൻ അവരുടെ ഫോൺ വരുന്നത് അത്ഭുതകരമായ അനുഭവമായി തോന്നിയേക്കാം. എന്നാൽ നിലവിലെ ശാസ്ത്രീയ അറിവ് പ്രകാരം അത് അമാനുഷിക ശക്തികളുടെയോ ടെലിപതിയുടെയോ തെളിവല്ല. മറിച്ച്, മനുഷ്യ മസ്തിഷ്കത്തിന്റെ പാറ്റേണുകൾ കണ്ടെത്താനുള്ള സ്വഭാവവും യാദൃച്ഛികതയും ചേർന്നുണ്ടാകുന്ന ഒരു മനഃശാസ്ത്ര പ്രതിഭാസമായിരിക്കാനാണ് കൂടുതൽ സാധ്യതയെന്ന് വിദഗ്ധർ പറയുന്നു.